മലയാള ലിപി ആദ്യമായി അച്ചടിച്ച പുസ്തകം ഏതാണ്?

മലയാള ലിപി ആദ്യമായി അച്ചടിച്ച പുസ്തകം ഏത് എന്നതു സംബന്ധിച്ച് കെ.എം. ഗോവി അടക്കമുള്ളവർ ഉപന്യസിച്ചിട്ടും, ഇപ്പോഴും ധാരാളം പേർ ആശയക്കുഴപ്പമുണ്ടാക്കുന്ന വിധത്തിൽ സംസാരിക്കുകയും എഴുതുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ട്. സാധാരണ ജനങ്ങൾക്ക് ആശയക്കുഴപ്പമുണ്ടാകുന്നത് മാദ്ധ്യമങ്ങൾ വരുന്ന വിവിധ ലെഖനങ്ങൾ വായിച്ചിട്ടു തന്നെയാണ്. ഈ ബ്ലോഗിലെ പല പോസ്റ്റിന്റേയും കീഴിൽ ഹോർത്തൂസ് ആണോ സംക്ഷേപവേദാർത്ഥം ആണോ അതോ മറ്റേതെങ്കിലും ആണൊ ആദ്യ മലയാളം അച്ചടി പുസ്തകം എന്നു പലരും ചോദിച്ചു കാണുന്നുണ്ട്. അതിനാൽ ഈ വിഷയത്തിൽ തെളിവുകളോടു കൂടെയുള്ള സംശയദുരീകരണത്തിനു ആണ് ഈ പൊസ്റ്റ്.

മലയാളമച്ചടിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് താഴെ പറയുന്ന മൂന്നു പുസ്തകങ്ങൾ ആണ് നമ്മൾ പരിശോധിക്കുന്നത്.

  1. 1678ൽ ആംസ്റ്റർഡാമിൽ അച്ചടിച്ച ഹോർത്തൂസ് മലബാറിക്കസ്
  2. 1772ൽ റോമിൽ അച്ചടിച്ച ആൽഫബെത്തും ഗ്രന്ഥാണിക്കോ മലബാറിക്കം
  3. 1772ൽ റോമിൽ അച്ചടിച്ച സംക്ഷേപവേദാർത്ഥം

ഇതിൽ ഹോർത്തൂസ് മലബാറിക്കസിൽ അച്ചു വാർത്തല്ല മലയാളലിപി അച്ചടിച്ചത്. ചിത്രമായി വരച്ച് അച്ചടിക്കുകയായിരുന്നു. എന്നാൽ ആൽഫബെത്തും ഗ്രന്ഥാണിക്കോ മലബാറിക്കത്തിൽ അച്ച് വാർത്താണ് മലയാളം അച്ചടിച്ചത്. അത് പക്ഷെ മലയാളലിപിയെ പരിചയപ്പെടുന്ന ഒരു ലത്തീൻ പുസ്തകമാണ്. അതിനാൽ അതിനെ പൂർണ്ണമായി ഒരു മലയാളകൃതി എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാൻ പറ്റില്ല. എന്നാൽ അതിനു തൊട്ടു പിറകേ അച്ചടിച്ച സംക്ഷേപവേദാർത്ഥം ഒരു പൂർണ്ണ മലയാള കൃതിയാണ്.

അതായത്:

  • ആദ്യമായി മലയാള ലിപി അച്ചടി മഷി പുരണ്ടത് – ഹോർത്തൂസ് മലബാറിക്കസ് – 1678ൽ- ആം‌സ്റ്റർഡാമിൻ വെച്ച്. മലയാള ലിപി ചിത്രമായി അച്ചടിക്കുക ആയിരുന്നു ഈ ലത്തീൻ പുസ്തകത്തിൽ.
  • ആദ്യമായി മലയാള ലിപി അച്ചു വാർത്ത് അച്ചടിച്ച പുസ്തകം – ആൽഫബെത്തും ഗ്രന്ഥാണിക്കോ മലബാറിക്കം – ഇത് മലയാള ലിപിയെ പറ്റിയുള്ള ഒരു ലത്തീൻ പുസ്തകമാണു് . 1772ൽ റോമിലാണു് ഇത് അച്ചടിച്ചത്. ഇതിനു മുൻപ് മലയാളലിപിക്കു വേണ്ടി അച്ചു വാർത്തതായി ഇതു വരെ തെളിവു കിട്ടിയിട്ടില്ല.
  • ആദ്യമായി മലയാള ലിപി അച്ചു വാർത്ത് അച്ചടിച്ച സമ്പൂർണ്ണ മലയാള പുസ്തകം – സംക്ഷേപവേദാർത്ഥം – 1772ൽ റോമിലാണ് ഇതും അച്ചടിച്ചത്.

മുകളിൽ പറഞ്ഞതിൽ അവസാനത്തെ 2 പുസ്തകങ്ങൾ കൂടാതെ അതേ അച്ച് ഉപയോഗിച്ച് അച്ചടിച്ച വേറെയും പുസ്തകങ്ങൾ റോമിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങിയിട്ടൂണ്ട്. അതിൽ ലത്തീൻ, സംസ്കൃതപുസ്തകങ്ങളും ഉണ്ട്.

ആൽഫബെത്തും ഗ്രന്ഥാണിക്കോ മലബാറിക്കവും സംക്ഷേപ വേദാർത്ഥവും അച്ചടിക്കുന്നതിനു ഏകദേശം 90 വർഷം മുൻപാണ് ഹോർത്തൂസ് മലബാറിക്കസ് അച്ചടിക്കുന്നതു്. കൃത്യമായി പറഞ്ഞാൽ 1678-ൽ ആണ് ഒന്നാമത്തെ പതിപ്പും വാല്യവും പുറത്തു വരുന്നതു്.

ഒന്നാമത്തെ പതിപ്പിലെ 8മത്തെ താളിൽ ആണ് മലയാള ലിപി ആദ്യം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. ഡച്ച് കമ്പനിയുടെ പരിഭാഷകൻ ആയ മാനു‌വൽ കാർന്നോരുടെ പ്രസ്താവന ആണത്. ഹോർത്തൂസിലെ ഏറ്റവും വലിപ്പമുള്ള മലയാള ഉള്ളടക്കവും ഇതു തന്നെ. ഇതിനു പുറമേ ഹോർത്തൂസിലെ ഓരോ വൃക്ഷത്തിന്റെയും ചിത്രത്തിനു ഒപ്പം അതിന്റെ മലയാള പേർ മലയാള ലിപിയിൽ തന്നെ കൊടുത്തിട്ടുണ്ട്.

താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ചിത്രം ഹോർത്തൂസിന്റെ ഒന്നാമത്തെ പതിപ്പിലെ  8മത്തെ താളിൽ ഉള്ള മാനു‌വൽ കാർന്നോരുടെ പ്രസ്താവന ആണ് കാണിക്കുന്നത്. ഈ പ്രസ്താവന മാത്രം ഉദാഹരണമായി എടുത്ത് ഹോർത്തൂസിന്റെ അച്ചടി രീതി നമുക്ക് വിലയിരുത്താം.

മാനുവൽ കാർന്നോരുടെ പ്രസ്താവന
ഹോർത്തൂസിലെ മാനുവൽ കാർന്നോരുടെ പ്രസ്താവന

ഈ ചിത്രത്തിലെ മ, ട, ൻ എന്നീ മലയാള അക്ഷരങ്ങൾ/അർദ്ധാക്ഷരങ്ങൾ വിവിധ വാക്കുകളിൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയത് കാണുക. ഓരോ അക്ഷരത്തിനും വിവിധ ഇടങ്ങളിൽ വ്യതിയാനം ഉണ്ടെന്നു കാണുക. അച്ചു നിരത്തി അടിച്ചാൽ ഒരിക്കലും ഇങ്ങനെ സംഭവിക്കില്ല. (ഹോർത്തൂസിലെ ബാക്കി ലത്തീൻ ഉള്ളടക്ക അച്ചടി മൊത്തം അച്ചു നിരത്തി ആയതിനാലും ഹോർത്തൂസ് മലബാറിക്കസ് അച്ചടിക്കുന്ന കാലത്ത് കല്ലച്ചടി സാങ്കേതിക കണ്ടെത്തിയിട്ടില്ലാത്തതിനാലും ഇതു മാത്രം കല്ലച്ചിൽ അടിക്കാനുള്ള സാദ്ധ്യതയും തള്ളികളയണം). അതിന്റെ അർത്ഥം ഒന്നു മാത്രം. ഹോർത്തൂസിലെ മലയാള അക്ഷരങ്ങൾ ചിത്രമായി കൊത്തിയെടുത്താണ് അച്ചടിച്ചിരിക്കുന്നത്. മുകളിൽ കാണിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ  മാത്രമല്ല ഹോർത്തൂസിലെ നൂറു കണക്കിനു ചിത്രങ്ങളോടു ഒപ്പം കാണുന്ന എല്ലാ മലയാളവാക്കുകളും ഈ വിധത്തിൽ ചിത്രമായി വരച്ചു ചേർത്തതാണ്.

ചുരുക്കത്തിൽ ഹോർത്തൂസ് മലബാറിക്കസിനെയും ആൽഫബെത്തും ഗ്രന്ഥാണിക്കോ മലബാറിക്കത്തേയും മലയാളം അച്ചടിയുടെ ചരിത്രത്തിന്റെ നാഴികക്കല്ലിൽ താഴെ പറയുന്ന വിധം ഉൾക്കൊള്ളിക്കാം.

മലയാളലിപി ആദ്യമായി ചിത്രരൂപത്തിൽ അച്ചടി മഷി പുരണ്ട ഗ്രന്ഥം ഹോർത്തൂസ് മലബാറിക്കസ് ആണ്. എന്നാൽ അച്ചു വാർത്തു മലയാള ലിപി ആദ്യമായി അച്ചടിക്കപ്പെട്ടത് ആൽഫബെത്തും ഗ്രന്ഥാണിക്കോ മലബാറിക്കത്തിനു വേണ്ടിയാണ്.

ഈ കാലഘട്ടത്തോട് അടുത്ത് വേറൊരു സ്ഥലത്ത് നിന്ന് മലയാള ലിപി അച്ചടിച്ച ഒരു പുസ്തകം കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞാൽ മലയാളം അച്ചടിയുടെ ചരിത്രം മാറ്റിയെഴുതണം എന്നാണ് മുകളിലെ തെളിവുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നത്.

വൊക്കാബുലാറിയോ മലവാറിക്കോ – അർണ്ണോസ് പാതിരി – 1730

ആമുഖം

ഇന്ന് പരിചയപ്പെടുത്തുന്ന പുസ്തകവും ദീർഘനാൾ മുൻപ് കിട്ടിയതാണ്. പക്ഷെ പലവിധ കാരണങ്ങളാൽ ഇതിന്റെ സ്കാൻ അന്ന് പരിചയെപ്പെടുത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ആ കുറവ് ഇപ്പോൾ തീർക്കുന്നു.

അർണ്ണോസ് പാതിരിയുടെ വൊക്കാബുലാറിയോ മലവാറിക്കോ എന്ന പുസ്തകത്തിന്റെ കൈയെഴുത്ത് പ്രതിയുടെ സ്കാൻ ആണ് ഇത്തവണ പരിചയപ്പെടുത്തുന്നത്.

വൊക്കാബുലാറിയോ മലവാറിക്കോ എന്ന പുസ്തകത്തിന്റെ താളുകളുടെ ചിത്രം ലഭ്യമാണ് എന്ന് വിക്കിമെയിലിങ് ലിസ്റ്റിൽ Ginu Joseph  അറിയിച്ചപ്പോഴാണ് ഇത് കണ്ണിൽ പെടുന്നത്. അന്ന് തന്നെ വൈശാഖ് കല്ലൂരിന്റെ സഹായത്തോടെ ആ താളുകൾ എല്ലാം പുറത്തെടുത്തു. അന്ന് അങ്ങനെ ചെയ്തത് നന്നായി. കാരണം അന്നത്തെ സ്രോതസ്സിൽ നിന്ന് ആ താളുകൾ ഇപ്പോൾ നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അന്ന് ആ താളുകൾ എടുത്ത് സൂക്ഷിക്കാൻ സഹായിച്ച ജിനുവിനും വൈശാഖിനും പ്രത്യേക നന്ദി.

വൊക്കാബുലാറിയോ മലവാറിക്കോ

ഈയടുത്ത് പരിചയപ്പെട്ട മറ്റു പുസ്തകങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഇതൊരു അച്ചടി പുസ്തകമല്ല. ഇത് കൈയെഴുത്ത് പ്രതിയാണ്. ഇതിന്റെ രചന മലയാളികൾക്ക് സുപരിചിതനായ അർണ്ണോസ് പാതിരിയും. ഇന്നേക്ക് 285 വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് രചിക്കപ്പെട്ട ഈ കൃതി പല വിധ കാരണങ്ങളാൽ ചരിത്രപ്രാധാന്യം ഉള്ളതാണ്.

അർണ്ണോസ് പാതിരിയുടെ മറ്റൊരു പുസ്തകത്തിന്റെ കൈയെഴുത്ത് പ്രതി ഇതിനു് മുൻപ് നമ്മൾ പരിചയപ്പെട്ടതാണ്. Grammatica Grandonica എന്ന ആ പുസ്തകം 2010ൽ റോമിലെ ഒരു പുരാതന മഠത്തിൽ നിന്ന് കണ്ടെടുക്കപ്പെട്ട സമയത്ത് ഗവെഷകരുടെ ഇടയിൽ വളരെ ശ്രദ്ധ ആകർഷിച്ചതും ആയിരുന്നു. (കൂടുതൽ വിവരത്തിന് അതിനെ പറ്റി ഉള്ള ഈ ബ്ലോഗ് പൊസ്റ്റ് വായിക്കുക)

വൊക്കാബുലാറിയോ മലവാറിക്കോ
വൊക്കാബുലാറിയോ മലവാറിക്കോ

പുസ്തത്തിന്റെ വിവരം

  • പേര്: വൊക്കാബുലാറിയോ മലവാറിക്കോ/Vocalbulario Malavarico
  • രചന: അർണ്ണോസ് പാതിരി/Johann Ernst Hanxleden
  • രചിച്ച വർഷം: ഏകദേശം 1730
  • പ്രത്യേകത: കൈയെഴുത്ത് പ്രതി

പേരിൽ നിന്ന് തന്നെ ഇതൊരു വിദേശഭാഷയിലുള്ള പുസ്തകമാണെന്ന് ഊഹിക്കാം. ഇത് പോർട്ടുഗീസ്-മലയാളം നിഘണ്ടു ആണ്. പോർട്ടുസീസ് ഭാഷയിൽ വാക്കുകൾ അക്ഷരമാലാ ക്രമത്തിൽ അടുക്കി ഓരോ വാക്കിനും തത്തുല്യമായ മലയാളം അർത്ഥം കൊടുത്തിക്കുന്നതാണ് പുസ്തകത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കം.

അക്കാലത്തെ മലയാളമെഴുത്ത് രീതി ഈ കൈയെഴുത്ത് പ്രതിയിലൂടെ വെളിവാകുന്നു. കേവലവ്യഞ്ജനത്തിനോ സംവൃതോകാരത്തിനോ അക്കാലത്ത് ചിഹ്നങ്ങൾ ഇല്ലായിരുന്നു എന്ന് വെളിവാകുന്നുണ്ട്. മിക്ക സ്ഥലങ്ങളിലും അകാരത്തിൽ അവസാനിക്കുന്ന വാക്കുകൾ ദീർഘമിട്ട് എഴുതിയിരിക്കുന്നു. അല്ലാത്തവ അതിന്റെ കേവലവ്യഞ്ജനമായി വായിക്കണം (ഇന്ന് നമ്മൾ ഹിന്ദി വാക്കുകൾ വായിക്കുന്ന പോലെ) എന്നാണെന്ന് തൊന്നുന്നു ഇതിന്റെ അർത്ഥം

മലയാള അക്ഷരങ്ങൾക്ക് പണ്ട് ചതുവവടിവായിരുന്നു എന്ന വാദത്തെ ഈ കൈയെഴുത്ത് പ്രതി ഖണ്ഡിക്കുന്നു. ഉരുളിമ പണ്ട് തൊട്ടേ മലയാളം അക്ഷരങ്ങൾക്ക് ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നാണ് തെളിഞ്ഞ് വരുന്നത്. എന്നാൽ   ചില അക്ഷരങ്ങൾക്ക് അത്ര ഉരുളിമ ഇല്ല എന്നത് ശരി തന്നെ. പിൽക്കാലത്ത് ബെഞ്ചമിൻ ബെയിലി ആണല്ലൊ അച്ചടിയിലൂടെ എല്ലാ അക്ഷരങ്ങളേയും ഒരേ പോലെ ഉരുട്ടിയത്.

ഇന്ന് ഉപയൊഗത്തിലില്ലാത്ത ഴ ചില്ല് വളരെ സമൃദ്ധമായി ഈ പുസ്തകത്തിൽ കാണാം.

ന്റ യുടെ പ്രത്യേക രൂപവും ശ്രദ്ധിക്കുമല്ലോ. ഇത് നമ്മൾ അക്കാലത്തിന് ശെഷം വന്ന വേറെ ചില പുസ്തകങ്ങളിലും കണ്ടതാണ് ഉദാ: റമ്പാൻ ബൈബിൾ

പുസ്തകത്തിൽ തുടക്കവും അവസാനവും വേറെ ചില കുറിപ്പുകൾ കാണുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ ഭാഷ പൊർട്ടുഗീസ് ആയതിനാൽ ഡീക്കൊഡ് ചെയ്യാൻ പറ്റുന്നില്ല.

വൊക്കാബുലാറിയോ മലവാറിക്കോ-ആദ്യ താൾ
വൊക്കാബുലാറിയോ മലവാറിക്കോ-ആദ്യ താൾ

കൂടുതൽ വിശകലനത്തിനും പഠനത്തിനുമായി സ്കാൻ നിങ്ങൾക്ക് പങ്ക് വെക്കുന്നു

 

ഡൗൺലോഡ് വിവരം

ഈ പുസ്തകം വളരെയധികം സമയമെടുത്ത് പ്രോസസ് ചെയ്ത് വായിക്കാവുന്ന സ്ഥിതിയിൽ ആക്കിയിട്ടുണ്ട്.  മാത്രമല്ല പല തരത്തിലുള്ള ഔട്ട്പുട്ടും ലഭ്യമാക്കിയിട്ടൂണ്ട്.

സാഹിത്യപ്രകാശിക – 1916

മലയാളപൊതുസഞ്ചയ പുസ്തകങ്ങളുടെ ഡിജിറ്റൈസേഷന്റെ ഭാഗമായി അടുത്തതായി പുറത്ത് വിടുന്നത് ഒരു ഉപന്യാസ സമാഹരണ പുസ്തകമാണ്. ഒരു പുസ്തകം ആണെങ്കിലും ഈ പുസ്തകത്തിൽ രണ്ട് ഭാഗങ്ങൾ ഉണ്ട്.

സാഹിത്യപ്രകാശിക-ഭാഗം ഒന്ന്
സാഹിത്യപ്രകാശിക-ഭാഗം ഒന്ന്

പുസ്തകത്തിന്റെ വിവരം

  • പുസ്തകത്തിന്റെ പേരു്: സാഹിത്യപ്രകാശിക അഥവാ ഉപന്യാസമഞ്ജരി (ഭാഗം ഒന്ന്, ഭാഗം രണ്ട്)
  • പ്രസാധകന്മാർ: പി. ശങ്കരൻ നമ്പ്യാർ, സി.സി. തോമസ്സ്
  • അച്ചടി: കേരളവിലാസം പ്രസ്സ്, തിരുവല്ല
  • പ്രസിദ്ധീകരണ വർഷം: 1916
സാഹിത്യപ്രകാശിക-ഭാഗം രണ്ട്
സാഹിത്യപ്രകാശിക-ഭാഗം രണ്ട്

പുസ്തകത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കം

മലയാള ഭാഷ, സാഹിത്യം, വ്യാകരണം, തുടങ്ങിയ വിവിധ മലയാളഭാഷവിഷയങ്ങളിൽ വിവിധ ആളുകളായി എഴുതിയ ഉപന്യാസങ്ങൾ ആണ് പുസ്തകത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കം. അക്കാലത്തെ പ്രശസ്തരായ പല മലയാളഭാഷാ പ്രവർത്തകരുടേയും ഉപന്യാസങ്ങൾ ഇതിൽ കാണാം.

ഒന്നാം ഭാഗത്തിൽ എഡിറ്റർമാരായ പി. ശങ്കരൻ നമ്പ്യാർ, സി.സി. തോമസ്സ് എന്നിവർ ചേർന്ന് എഴുതിയ ഒരു ആമുഖം ഉണ്ട്. അത് ഇംഗ്ലീഷിലാണ്. മാത്രമല്ല ഒന്നാം ഭാഗത്തിന്റെ ശീർഷക താൾ മലയാളത്തിലും സംഗതി വിവരം (ഉള്ളടക്കം) താൾ ഇംഗ്ലീഷിലും ആണ്.

 

സാഹിത്യപ്രകാശിക-ഭാഗം ഒന്ന് - സംഗതി വിവരം താൾ
സാഹിത്യപ്രകാശിക-ഭാഗം ഒന്ന് – സംഗതി വിവരം താൾ

 

സാഹിത്യപ്രകാശിക-ഭാഗം രണ്ട് - സംഗതി വിവരം താൾ
സാഹിത്യപ്രകാശിക-ഭാഗം രണ്ട് – സംഗതി വിവരം താൾ

 

പുസ്തകത്തിന്റെ (PDF) 219മത്തെ താൾ തൊട്ട് രണ്ടാം ഭാഗം ആരംഭിക്കുന്നു. രണ്ടാം ഭാഗത്തിന്റെ ശീർഷക താൾ ഇംഗ്ലീഷിലും സംഗതി വിവരം താൾ മലയാളത്തിലും ആണ്.

പുസ്തകത്തിലെ ഉപന്യാസങ്ങളിൽ താൽപര്യം ഉള്ളവർ അത് വേണ്ടത് പോലെ വിശകലനം ചെയ്യുകയു ഉപയോഗപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുമല്ലോ.

ഡിജിറ്റൈസേഷന്റെ വിവരം

പുസ്തകത്തിന്റെ ഫോട്ടോ എടുക്കാൻ ബൈജു രാമകൃഷ്ണനും പോസ്റ്റ്‌പ്രോസസിങ്ങിന് സുനിൽ വി.എസും സഹായിച്ചു. ഇപ്പോൾ ഇങ്ങനെ എളുപ്പത്തിൽ പറഞ്ഞു പോകുന്നു എങ്കിലും  ബൈജു രാമകൃഷ്ണന്റേയും സുനിലിന്റേയും സഹായം ഇല്ലായിരുന്നു എങ്കിൽ ഇതൊന്നും നിങ്ങളുടെ മുൻപിൽ ഇത്ര എളുപ്പം എത്തിക്കാൻ സാധിക്കുമായിരുന്നില്ല. കാരണം അവർ ചെയ്യുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങൾ പുസ്തക ഡിജിറ്റൈസേഷനിൽ വളരെ പ്രധാന്യമുള്ളതാണ്. അതിലെ ഒരു ഘടകം ഇല്ലാതായിൽ ഈ പരിപാടിയേ നടക്കാതാകും. അതിനാൽ അവരുടെ സേവനങ്ങളെ ഒരിക്കൽ കൂടെ നന്ദിയോടെ സ്മരിക്കുന്നു.

ഡൗൺലോഡ് വിവരം

ഡൗൺലോഡ് കണ്ണി: https://archive.org/download/SahithyaPrakashika1916/Sahithya_prakashika_1916.pdf (27 MB)

ഓൺലൈനായി വായിക്കാൻ: https://archive.org/stream/SahithyaPrakashika1916/Sahithya_prakashika_1916#page/n0/mode/2up